Volume 6, Issue 2 (3-2026)
پژوهش های مابعدالطبیعی 2026, 6(2): 7-42 |
Back to browse issues page
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mollaahmadi A. The Haqq-Based Ontology Centered on Knowledge by Presence. پژوهش های مابعدالطبیعی 2026; 6 (2) :7-42
URL: http://mi.khu.ac.ir/article-1-318-en.html
URL: http://mi.khu.ac.ir/article-1-318-en.html
PhD student in comparative philosophy, Shahid Motahari University, Tehran, Iran , ahmadi82@chmail.ir
Abstract: (930 Views)
One of the most fundamental critiques directed at modern Western epistemology concerns its neglect of—and failure to adequately employ—the epistemic potential of knowledge by presence (ʿilm ḥuḍūrī). Against this background, the central question of the present paper is as follows: how can the epistemic foundations of human understanding be restructured through a systematic utilization of the capacities of knowledge by presence, such that it functions not merely as one epistemic resource among others, but as the axial center of cognition itself? Moreover, how can a rigorous and coherent ontological system be constructed around this epistemic axis? Employing a descriptive–analytical method, this paper seeks to present a novel formulation of an ontological system and, consequently, to offer a renewed blueprint for fundamental philosophy. In articulating this formulation, the author draws extensively on the epistemic resources of earlier sages—most notably Ṣadr al-Mutaʾallihīn. The defining feature of this proposal is the construction of a thoroughly realist philosophical system whose internal coherence and structural unity are organized around the centrality of knowledge by presence as its epistemic core. The foundation of Haqq-based ontology is developed in two main stages. The first culminates in an existential epistemology, which is presented as an alternative to both foundationalism and coherentism. In this model, knowledge by presence is not treated as a mere foundational starting point, but rather as the organizing center of all cognition. The second stage introduces the concept of the Haqq System as an enhanced model of Transcendent Philosophy, designed to structure an ontological system that unfolds concentrically around this epistemic center. Finally, after offering a literal definition of Haqq-based ontology, the paper examines its philosophical advantages and theoretical outcomes. It should be emphasized that the present study is primarily a conceptual proposal concerned with the questions of “what” and “why.” A detailed elaboration of this framework in terms of methodological design and practical application requires further investigation and deeper philosophical reflection.
Keywords: knowledge by presence, existential epistemology, Haqq-based ontology, Haqq System, al-Ṣiddīqīn argument, realist philosophy
Type of Study: Original Article |
Subject:
Philosophy
References
1. قرآن کریم
2. ابنسینا، حسین بن عبدالله (1371)، «المباحثات» (تحقیق: محسن بیدارفر)، قم: بیدار.
3. ابنسینا، حسین بن عبدالله (1386)، «شرح الإشارات و التنبیهات» (تحقیق: آیتالله حسن حسنزاده آملی)، قم: بوستان کتاب.
4. ابنسینا، حسین بن عبدالله (بیتا)، رسائل ابنسینا. قم: بیدار.
5. الهی قمشهای، محییالدین مهدی (1354)، «حکمت إلهی عام و خاص»، تهران: انتشارات اسلامی.
6. جوادی آملی عبدالله (1393)، «تحریر رسالة الولایة»، قم: إسراء.
7. جوادی آملی عبدالله (1394)، «تحریر ایقاظ النائمین»، قم: إسراء.
8. جوادی آملی عبدالله (1396)، «تفسیر تسنیم»، جلد 46، قم: إسراء.
9. جوادی آملی، عبدالله (1383ش)، «تفسیر موضوعی قرآن كریم، جلد2: توحید در قرآن». قم: إسراء.
10. حائری یزدی، مهدی (1379)، «تاریخ علم حضوری» مجله ذهن، ش 3، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
11. حسینزاده محمد (1394)، «منابع معرفت»، قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره).
12. حسینزاده محمد (1385)، «پژوهشی تطبیقی در معرفتشناسیِ معاصر»، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
13. حسینزاده، مرتضی و همکاران (1397)، «مبناانسجامگروی وجودی ملاصدرا در باب رکن توجیه»، مجله حکمت معاصر، ش 26، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
14. عبودیت، عبدالرسول (1392)، «درآمدی به نظام حکمت صدرایی؛ جلد سوم، انسانشناسی». تهران: سمت.
15. فارابی، ابونصر (1413ق)، «التعلیقات، در: الاعمال الفلسفیة» تحقیق جعفر آلیاسین، بیروت: دارالمناهل.
16. فرغانی، سعیدالدین (1428ق)، «منتهی المدارک فی شرح تائیة إبنفارض» (تصحیح عاصم ابراهیم الکیالی)، بیروت: دارالکتب الإسلامیة.
17. سهروردی، شهابالدین یحیی (1380)، «مجموعه مصنّفات شیخ اشراق (ره)»، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
18. طالبزاده، سیّدحمید (1399). «یادنامه علمی علامه طباطبایی (ره)» - دفتر پنجم. قم: مجمع عالی حکمت اسلامی.
19. شیرازی، صدرالدین محمّد (صدرالمتألّهین) (1391)، «الشواهد الرّبوبیّة فی المناهج السلوکیّة» (تحقیق سیدمصطفی محقّق داماد)، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
20. شیرازی، صدرالدین محمّد (صدرالمتألّهین) (1430ق)، «الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة»، قم: طلیعة النور.
21. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1430ق)، «نهایة الحکمة»، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
22. فرامرز قراملکی، احد (1388). «روششناسی فلسفۀ ملاصدرا»، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
23. هایدگر، مارتین و دیگران (1378)، «فلسفه و بحران غرب» (مجموعه مقالات)، ترجمه رضا داوری اردکانی و همکاران. (1378ش)، تهران: هرمس.
24. یزدانپناه، سیّدیدالله (1395)، «تأمّلاتی در فلسفۀ فلسفۀ اسلامی»، قم: کتاب فردا.
Send email to the article author
| Rights and permissions | |
 |
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. |
Vote
