Metaphysical Investigations

fa هستی‌شناسیِ حق‌بنیاد بر محور علم حضوری The Haqq-Based Ontology Centered on Knowledge by Presence فلسفی Philosophy مقاله پژوهشی Original Article غفلت از ظرفیت‌های معرفتیِ «علم حضوری»، یکی از اساسی‌ترین نقدهایی است که به جریان معرفت‌شناسی در فلسفه‌های مدرن (غربی) وارد شده است. مسئله‌ اصلی مقاله این است که «چگونه می‌توان با بهره‌مندی از ظرفیت معرفتیِ «علم حضوری» بنیان‌های معرفتی بشر را سامان داد و بر اساس این بنیان، یک نظام هستی‌شناسیِ متقن و قدرتمند بنا کرد؟» <div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: justify;">این مقاله در پیِ آن است که یک «صورت‌بندیِ بدیع از نظام هستی‌شناسی» و در نتیجه «طرحی نو برای فلسفه‌ اولی» ارائه کند. در ارائه‌ این صورت‌بندی و طرح بدیع، تلاش بر این بوده که حدّاکثرِ بهره از سنّت قویمِ فلسفه‌ اسلامی برده و هر آنچه از ظرفیت‌های معرفتیِ حکیمان پیشین (به‌ویژه صدرالمتألّهین) که امکانپذیر است، برده شود. لذا مهم‌ترین ویژگی این صورت‌بندی، ابتناء یک نظام فلسفیِ کاملاً واقع‌گرا بر یک اصل معرفت‌شناختیِ متقن است. شالوده‌ریزیِ «هستی‌شناسیِ حق‌بنیاد» طی دو بخش به ثمر رسیده است: حاصل بخش اوّل «معرفت‌شناسیِ وجودی» به عنوان نظریه‌ای رقیب برای مبناگرایی و انسجام‌گرایی است. در بخش دوّم ایده‌ «نظام حقّ» به عنوان یک مدل ارتقاء یافته از مدل رایج در حکمت متعالیه- برای نظام هستی‌شناسی پیشنهاد شده است. در بخش سوّم پس از ارائه‌ تعریفی شرح‌اللفظی از «هستی‌شناسیِ حق‌بنیاد»، امتیازات و ثمرات این هستی‌شناسی بهعنوان یک «چارچوب نظری» تشریح گردید. البته این مقاله فقط در مقام «طرح موضوع» و ارائه‌ پیشنهادی کبروی در قالب پاسخ به دو مسئله‌ «چیستی» و «چرایی» بوده و امتداد این نظریه در حیطه‌ «چگونگیِ تدوین الگوی روش‌شناختی» نیازمند مجالی دیگر و تأمّلات بیشتر خواهد بود. روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی است.</div> <div style="text-align: justify;">One of the most fundamental critiques directed at modern Western epistemology concerns its neglect of—and failure to adequately employ—the epistemic potential of knowledge by presence (ʿilm ḥuḍūrī). Against this background, the central question of the present paper is as follows: how can the epistemic foundations of human understanding be restructured through a systematic utilization of the capacities of knowledge by presence, such that it functions not merely as one epistemic resource among others, but as the axial center of cognition itself? Moreover, how can a rigorous and coherent ontological system be constructed around this epistemic axis? Employing a descriptive–analytical method, this paper seeks to present a novel formulation of an ontological system and, consequently, to offer a renewed blueprint for fundamental philosophy. In articulating this formulation, the author draws extensively on the epistemic resources of earlier sages—most notably Ṣadr al-Mutaʾallihīn. The defining feature of this proposal is the construction of a thoroughly realist philosophical system whose internal coherence and structural unity are organized around the centrality of knowledge by presence as its epistemic core. The foundation of Haqq-based ontology is developed in two main stages. The first culminates in an existential epistemology, which is presented as an alternative to both foundationalism and coherentism. In this model, knowledge by presence is not treated as a mere foundational starting point, but rather as the organizing center of all cognition. The second stage introduces the concept of the Haqq System as an enhanced model of Transcendent Philosophy, designed to structure an ontological system that unfolds concentrically around this epistemic center. Finally, after offering a literal definition of Haqq-based ontology, the paper examines its philosophical advantages and theoretical outcomes. It should be emphasized that the present study is primarily a conceptual proposal concerned with the questions of “what” and “why.” A detailed elaboration of this framework in terms of methodological design and practical application requires further investigation and deeper philosophical reflection.</div>   علم حضوری, معرفت‌شناسیِ وجودی, هستی‌شناسیِ حق‌بنیاد, نظام حق, برهان صدّیقین, فلسفۀ واقع‌گرا, فلسفه اولی knowledge by presence, existential epistemology, Haqq-based ontology, Haqq System, al-Ṣiddīqīn argument, realist philosophy 7 42 http://mi.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-321-1&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Mollaahmadi علیرضا ملااحمدی ahmadi82@chmail.ir 10031947532846002592 10031947532846002592 Yes PhD student in comparative philosophy, Shahid Motahari University, Tehran, Iran طلبه سطح چهار حوزه و دانشجوی دکتری فلسفه تطبیقی دانشگاه شهید مطهری (ره)، تهران، ایران