پژوهش‌های مابعدالطبیعی

برهان نقض غرض از مهم‌ترین براهین عقلی متکلمان امامیه برای اثبات عصمت مطلق انبیاء است که بر حکمت الهی و غرض‌مندی افعال خداوند استوار است. بر اساس این برهان، تحقق کامل هدف بعثت یعنی هدایت جامع انسان و تأمین سعادت او، بدون عصمت مطلق پیامبر ممکن نیست؛ زیرا احتمال خطا یا معصیت، اعتماد امت و کارآمدی هدایت را تضعیف می‌کند. متکلمان عصمت را به‌مثابه «امتناع بالغیر» تبیین کرده‌اند؛ بدین معنا که پیامبر با حفظ اختیار، به سبب علم حضوری، محبت الهی و ملکه نفسانی راسخ، فاقد داعیه مؤثر برای گناه است. این پژوهش با روش تحلیلی ـ انتقادی و با بهره‌گیری از منابع کلامی امامیه و آثار فلسفی و کلامی معاصر، به بررسی و نقد مهم‌ترین اشکالات واردشده بر برهان نقض غرض می‌پردازد؛ از جمله ادعای کفایت عصمت نسبی، تمسک به قاعده خیر کثیر و شر قلیل، قیاس پیامبر با مراجع دینی و اشکال هیومی در استنتاج «باید» از «هست». نشان داده می‌شود که این نقدها ناشی از خلط میان تحقق نسبی و کامل غرض، نادیده‌گرفتن تفاوت ماهوی نقش پیامبر با دیگر کنشگران دینی، و تلقی نادرست از نسبت علم، اراده و قدرت الهی است. نتیجه آنکه حکمت الهی اقتضا دارد پیامبر از آغاز تا پایان عمر، در همه حوزه‌های دریافت و ابلاغ وحی و نیز رفتار فردی و اجتماعی، از هرگونه خطای عمدی، سهوی و نسیان مصون باشد.

 

واژه‌های کلیدی: عصمت، برهان نقض غرض، امتناع بالغیر، حکمت الهی، ملکه نفسانی

     

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

---

---