جایگاه مفهوم دیرند برگسون در جورچین فلسفی ژیل دلوز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حسین زهدی صحت 1
سیدمسعود سیف 2
علی نقی باقرشاهی 3
1 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران
2 دانشیار گروه فلسفه، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
3 دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)
10.22034/mi.2026.11095
چکیده
این نوشتار نقش مفهوم دیرند برگسون را در فلسفة دلوز مورد نقد و بررسی قرار می‌‌‌‎دهد. دلوز مجذوب مسألة بیان اسپینوزایی است؛ مسأله‌ای که وحدت­بخش جوهر یگانه و حالات و صفات آن است؛ اما این «بیان شدن»، زمان­مند است. به عبارت دیگر جوهر، که ثابت سیال است، برای بیان شدن یا تحققش بستری سیال می‌خواهد؛ این بستر، زمان است. البته این زمان نه زمان دوْری است، نه زمان خطی و نه حتی زمان وجودی؛ بلکه زمان ویژه‎‌ای است که با مفهوم کلیدیِ برگسونیِ دیرند مطرح می‌شود. دیرند به تبع فهم دلوز-برگسونی از زمان، درونی، غیرعددی، غیرقابل تقسیم و فاقد ویژگی مکانی است. دیرند معطوف به گذار، تغییر، و شدن است؛ اما شدنی که دوام می‌آورد، و تغییری که همان سیالیت جوهر است. ویژگی اصلی دیرند تفاوت است؛ درواقع دیرند آن چیزی است که با خودش تفاوت دارد، تفاوتی که تحت مقولات اینهمانی درنمی‌آیند. در واقع آنچه دیرند را دیرند می‌کند، متفاوت بودن آن است؛ البته این تفاوت از جنس تفاوت با چیزی یا تفاوت با دیگری نیست، بلکه تفاوت با خود؛ یا دقیق‌تر، تفاوت در خود است. این نشان می‌دهد که تفاوت در خود، ویژگی عارض بر دیرند نیست، بلکه کاملاً ذاتی آن است. این ویژگی ذاتی است که از دلوز دلبری می‌کند و او را شیفتة برگسون می‌سازد. دلوز از ره­گذر بازخوانی برگسون، دستگاهی زمان‌مند و تفاوت‌محور برای فهم هستی بنا می‌کند.
کلیدواژه‌ها
دلوز
برگسون
زمان
دیرند
صیرورت
تفاوت

عنوان مقاله English

The Place of Bergson’s Duration in Gilles Deleuze’s Philosophical Framework

نویسندگان English

Hossien Zohdi Sehat 1
Syed Masoud Seif 2
Ali Naghi Baghershahi 3
1 Assistant Professor, Department of Philosophy and Islamic Theology, Faculty of Humanities, University of Malayer, Malayer, Iran
2 Associate Professor, Department of Philosophy, Faculty of Humanities, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
3 Imam Khomeini International University
چکیده English

Deleuze is fascinated by Spinoza’s concept of expression, which unifies the single substance with its states and attributes. Yet this “expression” is temporal. In other words, substance, as a fluid constant, requires a fluid context for its expression or realization, and this context is time. Of course, this time is neither circular nor linear, nor is it simply existential time; rather, it is a form of temporality that emerges through the key Bergsonian concept of durée. According to the Deleuze-Bergsonian understanding of time, durée is internal, non-numerical, indivisible, and devoid of spatial characteristics. Durée is centered on transition, change, and becoming, but on a becoming that endures and a change that expresses the fluidity of substance. The main characteristic of durée is difference. In fact, durée is that which differs from itself, a difference that does not fall under the categories of identity. What makes durée durable is precisely this difference. Of course, this is not a difference from something else or from another entity, but a difference from oneself, or, more precisely, a difference in itself. This shows that difference in itself is not an attribute imposed upon something else but is entirely inherent in it. It is precisely this inherent character that fascinates Deleuze and accounts for his profound interest in Bergson.

کلیدواژه‌ها English

Deleuze, Bergson, Duré
e, Becoming, Difference
برگسون، هانری (1368)، پژوهش در نهاد زمان و اثبات اختیار، ترجمه: علی قلی بیانی، انتشارات  شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، تهران.
پارسا،‌ مهدی (1393)، «هستی‌شناسی‌ژیل‌دلوز»، کتاب‌ماه‌ فلسفه، ‌ش‌81.صص82-87.
پورکسمایی، پویا؛ نادعلیان، احمد؛ مراثی، محسن (1398)، «تحلیل مفهوم زمان در پرفورمنس آرت بر اساس نظریات ژیل دلوز، کیمیای هنر، 8 (31)، 35-49.
جان راف (1388)، «دلوز: آراء و آثار»، ترجمه: مصطفی امیری، ماه فلسفه، شماره 20، اردیبهشت 1388، صص4-31.
خاتمی، محمود (1397)، دلوز و فلسفه تفاوت، نشر نی، تهران.
خاتمی، محمود (1397)، مدخل فلسفه غربی معاصر، نشر علم، چاپ سوم، تهران.
خطیبی، سید اشکان؛ طباطبایی، محمد تقی (1402)، «سه بیان از «دیرند» در فلسفۀ برگسون؛ صورت‌بندی دلوزی از فلسفۀ برگسون چه «تفاوتی» دارد؟». حکمت و فلسفه، 19(74)، 47-70.
دلوز، ژیل(1393)، برگسونیسم. ترجمه: زهره اکسیری و پیمان غلامی، انتشارات روزبهان، چاپ اول، تهران.
سربخش، رئوف ؛ سربخش، رضا (1402)، «بررسی اندیشه زمان بر اساس آراء ژیل دلوز در سینمای دهه ۹۰ ایران»، حکمت و فلسفه، 19(74)، 119-145.
کولبروک، کلر (1398)، ژیل دلوز، ترجمه: رضا سیروان. انتشارات مرکز، چاپ سوم، تهران.
مقدسی، محمد مهدی؛ باقرشاهی، علی‌نقی (1402)، «تحلیل و نقد سنتز‌های زمانی دلوز معرفی و نقد»، غرب‌شناسی بنیادین: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دوفصلنامه علمی–پژوهشی، 14(1)، 29-59.
  وارن اسمیت، دنیل(1399)، فلسفه دلوز، ترجمه: سید محمد جواد سیدی، انتشارات علمی فرهنگی، چاپ نخست، تهران.
 
Anne Kenny, Deborah (1985), Anatomies of the subject: Spinoza and Deleuze, Queen Mary Universitry of London.
Bergson, Henry (1912), An Introduction to Metaphysics, Trans: T.E.Holm, London, Macmillan
Bergson, Henri (2005), Matter and Memory, Trans: Nancy Margaret Paul and W. Scott Palmer, Zone Books, New York.
Bergson, Henri (2010), Time and free will; an essay on the immediate data of consciousness, Nabu Press.
Bergson, Henry (1910), Tim and Free will: An Essay on the immediate data of conscience, London, S.Soonesschein&Co.Lim, Trans: F.L.Pogson.
Craig, Lundy (2018), Deleuz’s Bergsonism, Edinburgh University Press.
Colebrook, Claire (2006), Deleuze: A Guide for the Perplexed. Continuum, London and New York.
Colebrook, Claire (2010), Deleuze and the Meaning of Life, Continuum, University of Tennessee at Martin, USA.
Colebrook, Claire (2002), Understanding Deleuze, ALLEN and UNWIN, National Library of Australia.
Deleuze, Gilles (1991), Bergsonism, trans. Hugh Tomlinson and Barbara Habberjam. New York: Zone Books, (first published 1966).
Deleuze, G. (1986a), Cinema 1: The Movement-Image, trans. H. Tomlinson and B. Habberjam, Minneapolis: University of Minnesota Press.
Deleuze, Gilles (2004), Desert Islands and Other Texts 1953-1974, edit: Lapoujade, David. Trans: Taomina, Michael. Th.MIT Press, Cambridge, Mass.London.
Deleuze, Gilles (1984), Difference and Repetition, trans. P.Patton, New York:  Columbia University Press.
Deleuze, Gilles (1990), Expressionism in Philosophy Spinoza, trans. Martin Joughin (New York: Zone).
Deleuze, G. (2003), Reversing Platonism (simulacrum) trans. Heath Massey,published as an appendix to leonard Lawlor, Thinking Through French Philosophy: The Bing of the Question (Bloomington and Indianapolis: Indiana university press).
Deleuze, G. (1990), The logic of sense, trans. Mark Lester, with Charles Stivale, ed.  Constantin V. Boundas (New York: Columbia university press.
Deleuze, G. (1986b), The Movement-Image, Trans: H.Tomlinson and B. Habberjam, Minneapolis: University of Minnesota Press.
Deleuze, Gilles, and Guattari (1987), A Thousand Plateaus, Trans: Brian Massumi. Minneapolis: University of Minnesota Press (first published 1980).
Deleuze, G. and C. Parnet (1987), Dialogues, trans. H. Tomlinson and B. Habberjam, London: Athlone. New York Columbia University Press.
Durie, Robin (2000), “Splitting Time: Bergson’s Philosophical Legacy”, Philosophy Today 44:2, pp. 152–68.
Hallward, Peter (2006), OUT OF THIS WODR, Deleuze and the Philosophy of Ceration. Verso, London, New York.
Hardt, Michael (1993). Gilles Deleuze, An Apprenticeship Philisophy. University of Minnesota, UCL Press.
Hughen, Joe (2009), Deleuze’s Difference and repetition, continuum, New York, London.
Hughes, Joe (2009), Deleuze’s Difference and Repetition: A reader’s guide, Continnum International Pulishing Group, London, New York.
May, Todd.(2005)Gills Deleuze An INTRODUCTION, Cambridge University Press, p:26-71.
Lambert, Gregg (2002), The Non-Philosophy of Gilles Deleuze. Continuum, New York, London.
M. Kennedy, Barbara (2002). Deleuze and Cinema, Edinburgh University Press. 
   Marks, John (1998), Gilles Deleuze: Vitalism and Multiplicity, Pluto Press, London, Sterling, Virginia.
Morar, nicolae; Nail, Thomas and W.Smith, Daniel (2016). Between Deleuze and Foucault, Edinburgh University Press.
Nigianni, Chrysthian, and Storr, Merl (2009), Deleuze Conections: Deleuze and Queer Theory. Edinburgh University Press.
Parr, Adrian (2005), Deleuze Conections: The Deleuze Dictionary, Edinburgh University Press.
Patton, Paul and Protevi, John (2003), Between Deleuze and Derrida, Continuum, London, New York.
R. Bryant, Levi (2008), DIFFERENCE AND GIVENNESS: Deleuze's Transcendental Empiricism and the Ontology of Immanence, Northwestern University Press Evanston, Illinois.
Rodowick, D.N. (1997). Gilles Deleuze’s Time Machine, Duke University Press Durham and London.
Roffe, Jon (2012).Badiou’s Deleuze, McGill-Queen's University Press Montreal & Kingston, Ithaca.
Russell, Bertrand (1914), Philosophy of Bergson, LECTURER AND LATE FELLOW OF TRINITY COLLEGE, CAMBRIDGE
Scharfstein, Ben-Ami (1943), Roots of Bergson’s Philosohy, Columbia University Press, New York.
V. Boundas, Constantin (2006), Deleuze Conections: Deleuze and Philosophy, Edinburgh University Press.
W.Smith, Daniel (2012),”University”, in Essay on Deleuze, Edinburgh University press.
Zepke, Stephen.and O’sulivan, Simon (2010), Deleuze Conections: Deleuze and Contemporary Art. Edinburgh University Press.
Zourabichvili, François (2012), Deleuze: A Philosophy of the Event, Trans: Kieran Aarons Edit: Gregg Lambert and Daniel W. Smith. Edinburgh University Press.