fa مسئله اختیار و خلق الافعال از منظر فخر رازی فلسفی Philosophy مقاله پژوهشی Original Article &nbsp;فخر رازی به عنوان متکلمی اشعری در کتاب‌های کلامی‌اش به این مسئله پرداخته است و خود مدعی جبر شده است. وی نظریه کسب، به عنوان جامع جبر و قدر، را رد می‌کند. آنگاه برای اثبات اینکه عبد در خلق فعل خود آزاد، مستقل و مستبد نیست و اثبات اینکه خداوند خالق افعال بندگان است براهینی را مطرح می‌کند. وی نخست می‌گوید که در صورتی که عبد خالق فعلش باشد آنگاه باید به تفاصیل فعل خود آگاه باشد؛ اما این ملازمه فاسد است و برای اراده کردن چیزی لزوماً اراده کردن تفصیل فعل و آگاهی به آن لازم نیست. در برهان دیگر، او به این اصل دست آویز می‌شود که با وجود مرجّح لزوماً جبر منعقد است؛ اما این برهان نیز قابل جرح است چون مرجح می‌تواند عقل عامل اخلاقی باشد. براهین دیگر رازی، همگی بیاناتی متفاوت از این هستند که اگر خداوند قادر، عالم و مرید مطلق است پس هیچ جایی برای اختیار بشر وجود ندارد. برای نقض این براهین هم می‌توان خود براهین رازی را جرح کرد و هم اینکه نشان داد که می‌توان پنداشت که خداوند بشر را در برخی از افعال مختار قرار دهد و چون این اختیار به اذن الهی است پس تضادی وجود ندارد. در این نوشته نتیجه خواهیم گرفت که رازی معتقد به جبر است و هرچند که استدلال‌های او قابل ردّ و انکار هستند اما هم تا حدودی قابل طرح هستند و هم اینکه مسائلی دیگر نیز، مانند نصوص مورد تایید اهل سنت در این زمینه، در موضع‌گیریوی موثر هستند. Free will issue has been discussed in Islamic Theology (Kalām) as &ldquo;the creation of action&rdquo;, a controversy which divides Islamic theological schools. Fakhr Razi as an Ash&rsquo;arite Theologian put it under scrutinize in some of his own theological works. Although he is an Ash&rsquo;arite theologian, but denied &ldquo;acquisition (Kasb) theory&rdquo; based on the principle of excluded middle. He, then, to prove that creatures cannot create actions, i.e., God creates actions for human beings, advanced a few arguments. In this paper his arguments will be discussed and studied to assess their authenticity. He held that if creatures were the creators of their own acts, they would know the details of action, e.g., if I wanted to go from A to B, I would know how many meters I have to pass to reach B. But this implication, which Razi took it for granted is not true; because I can go from A to B without knowing how many meters I have to pass. Thus the argument could be refuted. In another argument, he put the idea forward that when there is a &ldquo;motivation&rdquo;, the agent cannot avoid that motivation; thus s/he will do what the motivation provokes. Therefore, there is not such a thing as free will. It will be concluded that Razi holds a kind of determinism based on what express so far.<span dir="RTL"></span> فخر رازی, خلق الافعال, تفاصیل فعل, مرجّح, داعی Fakhr Razi, creation of human actions, details of the action, motivation 205 228 http://mi.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-45-2&slc_lang=fa&sid=1 Azam Ghasemi اعظم قاسمی azam_ghasemi@yahoo.com 1003194753284600698 1003194753284600698 Yes Institute for Humanities and Cultural Studies پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Arya Younesi آریا یونسی aryauonesy1367@gmail.com 1003194753284600699 1003194753284600699 No Institute for Humanities and Cultural Studies پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی