Metaphysical Investigations

fa بررسی دلایل عدم مطابقت آرای صدرایی و سینوی در مسئله تشکیک وجود An Examination of the Arguments for the Discrepancy between Mulla Ṣadra’s and Ibn Sīna’s Views on the Issue of Gradation of Existence فلسفی Philosophy مقاله پژوهشی Original Article <div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: justify;">تشکیک وجود، در حکمت متعالیه ملاصدرا، با تکیه ‌بر برخی مبانی فلسفی مانند اشتراک معنوی وجود، اصالت وجود و ... طرح و تبیین شده و غالباً به‌عنوان نوآوری وی شناخته می‌شود. اما خاستگاه این مسئله را باید در مباحث منطق، حکمت مشائی، اشراقی و نیز ‌عرفان جست‌وجو کرد؛ زیرا تشکیک وجودِ صدرایی نتیجه گذر از تشکیک عامی مشائی، توسعه تشکیکِ نور سهروردی و طرح اختلاف و کثرت در حقیقتِ واحد و بسیط وجود در عرفان است. با توجه به مدعای ملاصدرا مبنی ‌بر عدم تعارض بلکه مطابقت نظرگاهش در تشکیک وجود با دیدگاه ابن‌سینا، تعیین دقیق نسبت این دو دیدگاه ضروری به ‌نظر می‌رسد. اما شارحان حکمت متعالیه در باب مسئله یاد شده اتفاق‌نظر نداشته، به‌گونه‌ای که برداشت آنان در دو قسم متعارضِ " عدم مطابقت" و "مطابقت" تشکیک وجود صدرایی و سینوی، قابل دسته‌بندی است. هدف پژوهش حاضر، بررسی مسئله یاد شده در بیان شارحان حکمت متعالیه و ارزیابی ادله آنان با روش تحلیلی-عقلی است. مدعای پژوهش حاضر این است که نظرگاه ملاصدرا مطابقتی با دیدگاه ابن‌سینا -در اغلب آثارش- ندارد و تشکیک وجودِ سینوی، عمدتاً صورتی خاص از تشکیک عامی است که با قول به تباین وجودات قابل جمع بوده و لذا بیشتر با مبانی فلسفه ابن‌سینا -نه ملاصدرا- سازگار به نظر می‌رسد.</div> The doctrine of the gradation of existence in Mullā Ṣadrā’s Transcendent Philosophy is articulated on the basis of several key philosophical principles, most notably the authenticity of existence and the notion of its shared content across instances. This doctrine is often regarded as one of Ṣadrā’s original contributions. However, its conceptual roots can be traced to earlier traditions, including logical discourse, Peripatetic philosophy, Illuminationist philosophy, and Islamic mysticism. In fact, Ṣadrāʾī gradation emerges through a critical transformation of these traditions: it transcends the Peripatetic notion of general gradation, develops Suhrawardī’s theory of the gradation of light, and incorporates the mystical idea of plurality within the unity of a simple and singular reality. Given Mullā Ṣadrā’s claim that his account of the gradation of existence does not contradict, but rather corresponds with, the view of Avicenna, it becomes essential to clarify the precise relationship between these two positions. Yet commentators on Transcendent Philosophy have not reached a consensus on this issue. Their interpretations can broadly be divided into two opposing camps: those who argue for a lack of correspondence, and those who maintain a form of correspondence or compatibility between the two doctrines. <div style="text-align: justify;">This study seeks to examine these competing interpretations by analyzing the arguments presented by commentators on Transcendent Philosophy, employing an analytical-rational method. It argues that Mullā Ṣadrā’s account does not, in most of his works, correspond to Avicenna’s position. Rather, the Sīnavī conception of gradation appears to be a specific instance of general gradation—one that remains compatible with the doctrine of the differentiation of existents—and is therefore more consistent with the foundational principles of Avicenna’s philosophy than with those of Mullā Ṣadrā.</div> تشکیک وجود, تشکیک عامی, تشکیک خاصی, ملاصدرا, ابن‌سینا Gradation of existence, General gradation, Particular gradation, Mullā Ṣadrā, Ibn Sina 167 199 http://mi.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-338-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Abbaszadeh مهدی عباس زاده dr.abbaszadeh@iict.ac.ir 10031947532846002597 10031947532846002597 No Professor of Epistemology Department, Research Institute for Islamic Culture and Thought, Tehran, Iran استاد گروه معرفت‌شناسی و علوم شناختی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی Zeynab Shokri زینب شکری zshokri724@gmail.com 10031947532846002598 10031947532846002598 Yes Ph. D. Student in Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran دانشجوی دوره دکتری حکمت متعالیه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی