fa نسبت انسان و خدا در فلسفه ابن‌طفیل فلسفی Philosophy مقاله پژوهشی Original Article <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsharp;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA" style="font-size:14.0pt">بحث نسبت انسان و خدا به مناسبات مختلف میان انسان و خدا از حیث قوس نزول و قوس صعود توجه دارد. پرسش اصلی این است که در قوس نزول چه امکانات و قوایی به انسان داده شده است و در قوس صعود چگونه و با چه طریقی می‌توان به کمالات انسانی و غایت نهایی انسان دست یافت. ابن‌طفیل براساس رساله &laquo;حی‌بن ‌یقظان&raquo; از شخصیتی باعنوان &laquo;حیّ&raquo; سخن می‌گوید و مراتب مختلف زندگی او از مرتبۀ فردیت و توحدّ و مرتبۀ اجتماعی شرح می‌دهد. در این رساله &laquo;خدا&raquo; به‌عنوان غایت و سعادت انسان جایگاهی محوری دارد. پرسش اصلی این است که در اندیشۀ ابن‌طفیل، رسالۀ یادشده، چه نسبت یا نسبت‌هایی میان انسان و خدا می‌توان متصور شد؟ چه راه و یا راه‌هایی برای تحقق رابطۀ انسان و خدا وجود دارد؟ و راه برگزیدۀ او کدام است؟ رابطۀ انسان با خدا دو قسم رابطۀ فردی و رابطۀ فردی-اجتماعی است. رابطۀ فردی ازطریق شباهت انسان به خدا برمبنای &laquo;تجرد نفس&raquo; شکل می‌گیرد، و به اتصال و اتحاد با ذات الهی در مرحلۀ &laquo;فنا&raquo; منتهی می‌شود، و رابطۀ فردی-اجتماعی نیز از طریق شریعت برقرار می‌شود. روش این نوشتار بازخوانی توصیفی-تحلیلی رسالۀ حی‌بن ‌یقظان است و دستاورد آن تبیین نسبت انسان و خدا از طریق فلسفی است و اینکه نشان داده شود در اندیشۀ ابن‌طفیل فلسفه و دین به یک حقیقت واحد می‌رسند.</span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The relationship between human beings and God is one of the central themes in Islamic philosophy and mysticism. In Ibn Tufail&rsquo;s thought, as reflected in his renowned philosophical treatise <i>Hayy ibn Yaqzan</i>, this relationship is explained through the concepts of the arc of descent (<i>qaws al-nuzul</i>) and the arc of ascent (<i>qaws al-su&lsquo;ud</i>). The key questions here are: What form does this relationship take in Ibn Tufail&rsquo;s system? How does a person attain closeness to God and experience His presence? And what is the path that Ibn Tufail ultimately advocates?</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">In his treatise, Ibn Tufail introduces us the symbolic character Hayy, and narrates his spiritual and intellectual journey through various stages, beginning with individuality and innate monotheism, moving through solitude, reflection, and contemplation, and finally reaching a deeper social and ethical dimension. Within this framework, God occupies a pivotal position as the ultimate goal and the source of human happiness. According to Ibn Tufail, there are two primary types of relationships between human beings and God:</span></span></span></span></span></span></div> <ol> <li style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="tab-stops:list 18.0pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"></span><span style="font-size:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">A personal, mystical relationship based on the soul&rsquo;s separation from the material world, which culminates in spiritual union and annihilation (<i>fana</i>) in the Divine Essence.</span></span></span></span></span></span></span></li> <li style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="tab-stops:list 18.0pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"></span><span style="font-size:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">An individual-social relationship realized through adherence to the Sharia and religious obligations.</span></span></span></span></span></span></span></li> </ol> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">This article seeks to explore these ideas by offering a descriptive-analytical reading of <i>Hayy ibn Yaqzan</i>.</span></span></span></span></span></span></div> انسان, خدا, ابن‌طفیل, فنا, توحّد Human, God, Ibn Tufail, Annihilation, Individuality 209 238 http://mi.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-204-1&slc_lang=fa&sid=1 Hasan Abasi Hossein Abadi حسن عباسی حسین آبادی h_abasi@pnu.ac.ir 10031947532846002352 10031947532846002352 Yes Department of Islamic Philosophy and Theology, Payam-e-Noor University, Tehran, Iran دانشگاه پیام نور