بررسی تطبیقی آراء تجرد و بقای نفس از منظر افضل‌الدین مرقی و ملاصدرا

نویسندگان
مرجان عسگری بابادی 1
زینب درویشی 2
صادق خوشخو 3
1 گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی
2 گروه معارف اسلامی، واحد اهواز،دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز ،ایران .
3 گروه معارف اسلامی، واحدمسجد سلیمان، دانشگاه آزاد اسلامی
10.61186/mi.5.2.295
چکیده
پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به­دنبال پاسخ‌گویی و تحلیل سؤال «نظر باباافضل و ملاصدرا دربارۀ تجرد و بقای نفس چیست؟» شکل گرفته است. تجرد، مهم‌ترین ویژگی نفس است، چرا که بقای نفس رابطه تنگاتنگی با بحث معاد دارد. در فرایند پژوهش مشخص شده است، دو فیلسوف هر کدام براساس مبنای فکری خود به اثبات تجرد و بقای نفس پرداخته‌اند. ملاصدرا، نفس را بر اساس حرکت جوهری، جسمانیه الحدوث و روحانیه البقاء می­داند. از نظر باباافضل، مرگ نه فنا است نه عدم، بلکه تفریق صفت وصل است، به­گونه­ای که میان روح و جسم و میان ما و آنچه غیرماست، صفت وصل و میراندن است، نه اعدام و نه افناء. آنها معتقدند که نفس بعد از کمال به مرحله­ای می­رسد که به بدن نیاز ندارد و ذاتاً مستغنی و مستقل از بدن است، به همین دلیل در طول مسیر­ خود­ علاقه­اش به بدن به تدریج کم می­شود تا زمان مرگ که بدن را رها می­کند و به زندگی خود در جایی دیگر ادامه می­دهد. هر دو فیلسوف قائل به تجرد نفس می­باشند، با این تفاوت که ملاصدرا تجرد نفس را ذومراتب می­داند. در این مقاله ابتدا پیش‌فرض‌های این دو فیلسوف، مراتب نفس و این‌که نفس در کدام مرتبه خویش به تجرد کامل می­رسد، بیان شده، سپس ادله هر دو فیلسوف بر بقاء نفس با هدف تبیین و تحلیل تجرد و بقای آن از منظرافضل‌الدین کاشانی و ملاصدرا ارائه گردیده است.
کلیدواژه‌ها
تجرد نفس
بقای نفس
ملاصدرا
افضل­الدین کاشانی

عنوان مقاله English

The Comparative Study of the Abstraction and Immortality of the Soul from the Perspective of Afzal al-Din Maraghi and Mulla Sadra

نویسندگان English

Marjan Asgari Babadi 1
zinab Darvishi 2
Sadeq Khoshkhoo 3
1 Department of Islamic Philosophy and Theology, Ahvaz Branch, Islamic Azad University
2 Department of Islamic Studies, Ahvaz Branch, Islamic Azad University
3 Department of Islamic Studies, Suleiman Mosque, Islamic Azad University
چکیده English

The nature of the soul and its unknown dimensions have long been central concerns for Muslim philosophers. One of the key debates in Islamic philosophy is the abstraction of the soul—its existence as an independent, immaterial entity that persists beyond the dissolution of the physical body. This concept is closely linked to discussions on resurrection and the afterlife. This study aims to analyze and compare the perspectives of two prominent Muslim philosophers, Afzal al-Dīn Marāghī Kāshānī and Mullā Ṣadrā, on the abstraction and immortality of the soul. Using a descriptive and qualitative approach, the article examines the reasoning these scholars provide in support of the soul’s abstraction. Findings indicate that Mullā Ṣadrā, through his theory of substantial motion (al-harakat al-jawhariyyah), argues that the soul originates with the body but ultimately transcends it. In contrast, Baba Afzal asserts that death is neither annihilation nor nonexistence but rather a detachment of the connections between body and soul. Both philosophers concur that once the soul reaches perfection, it no longer requires the body and continues its journey independently in the afterlife.
This study seeks to further elucidate and analyze the philosophical foundations of soul abstraction and its immortality as articulated by Baba Afzal Kāshānī and Mullā Ṣadrā.


کلیدواژه‌ها English

Abstraction of the soul
immortality of the soul
Mullā Ṣadrā
Afzal al-Dīn Kāshānī
ابن‌سینا (1386)، شرح الاشارات والتنبیهات طوسی، قم: انتشارات تبلیغات اسلامی.
ابن‌سینا (1360)، رسائل ،ترجمه ضیاء‌الدین دری، ج 2، تهران: انتشارات بهجت.
ارسطو (1378)، دربارۀ نفس، ترجمۀ علیمراد داودی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات حکمت.
افلاطون (1367)، مجموعه آثارافلاطون، ترجمۀ محمد حسن لطفی، تهران: نشر خوارزمی.
الآمدی، عبدالواحد(1360ق)، غررالحکم و دررالکلم، شرح جمال‌الدین محمد خوانساری، تحقیق جلال‌الدین المحدث الأرموی، چاپ سوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
الطریحی، فخرالدین بن محمدعلی (1408)، مجمع‌البحرین و مطلع‌النیرین، قم: نشر ثقافه الاسلامیه.
جوادی، محسن و انشایی، مهدی (1399)، تحقق نفس قبل از بدن در نظریۀ حدوث جسمانی، مجله حکمت صدرایی، سال هشتم، شمارۀ دوم، صص91-75.
حسن زاده آملی (1386)، عیون مسائل نفس و شرح آن، مترجمان ابراهیم احمدیان- سید مصطفی بابایی، قم: انتشارات بکاء.
لغت نامۀ دهخدا
ریاحی، علی ارشد، اسکندری، حمیدرضا(1389)، مراتب تکامل نفس از دیگاه ملاصدرا، مجله انسان‌پژوهی دینی، سال هفتم شمارۀ 24، صص 137-125.
فراهیدی، خلیل احمد، (1414)، ترتیب کتاب العین، تحقیق؛ مهدی خزومی و ابراهیم صامرائی، تصحیح؛ اسعدطیب، ج 3، قم: اسوه.
قرشی، سید علی اکبر، (1367)، قاموس قرآن، تهران: اسلامیه.
لاریجانی، صادق و عزیزی علویجه، مصطفی(1388)، معرفت نفس از دیدگاه ملاصدرا و ‌افضل‌الدین کاشانی، مجلۀ معرفت فلسفی، سال ششم، شمارۀ سوم، صص117-77.
مرقی کاشانی، افضل‌الدین (1366)، مصنفات، به تصحیح مجتبی مینوی و یحیی مهدوی، چاپ دوم، تهران: انتشارات خوارزمی.
مرقی کاشانی، افضل‌الدین (1331)، مصنفات (رسالۀ2)، تصحیح مجتبی مینوی و یحیی مهدوی، تهران: چاپخانه مجلس.
مصباح یزدی، محمد تقی (1368)، آموزش فلسفه، ج2، چاپ دوم، تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1387)، شواهد الربوبیه (به انضمام حواشی حکیم ملاهادی سبزواری)، ترجمۀ علی بابایی، تهران: انتشارات مولی.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1382)، المبداء و المعاد، قم: حوزه علمیه قم.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1383)، اسفار الاربعه، سفر چهارم، ترجمۀ خواجوی، تهران: انتشارات مولی.