Metaphysical Investigations

fa ساختارشکنی مفهوم خدا در عصر مدرن: از رمانتیسیسم تا نقد عقلانیت دینی Deconstruction of the Concept of God in the Modern Age: From Romanticism to the Critique of Religious Rationality فلسفی Philosophy مقاله پژوهشی Original Article <div style="text-align: justify;">این مقاله به بررسی تحولات مفهوم خدا در عصر مدرن می‌پردازد. با گسترش رمانتیسیسم، مادی‌گرایی، ضرورت‌گرایی مکانیکی، نسبی‌گرایی اخلاقی و شک‌گرایی نسبت به دین طبیعی و وحیانی، شالوده و بنیان سنتی مفهوم خدا دستخوش دگرگونی عمیق شده و در چارچوبی ضد‌رئالیستی بازتعریف گردیده است. در این چشم‌انداز، خدا از ویژگی‌های فراسویی و مطلق تهی می‌شود و تمامی زبان و یادکردهای دینی درباره او به چالش کشیده می‌گردد؛ امری که می‌توان آن را گونه‌ای ساختارشکنی از مفهوم خدا دانست. این تحول به‌ویژه تحت تأثیر فیلسوفانی چون دیوید هیوم شکل گرفت و در قرن حاضر نیز به‌طور فزاینده‌ای گسترش یافته است. با این‌حال، این رویکرد با کاستی‌هایی بنیادین مواجه است: ناتوانی در تبیین ذات و صفات خدا، نادیده گرفتن ماهیت دین و محدودیت در تبیین تجربه دینی. از اینرو به نظر می‌رسد بازگشت به ظرفیتهای سنت عقل‌گرایانه بتواند راهی برای بازاندیشی نسبتِ انسان با خداوند را بگشاید.</div>   This article examines how the modern era, shaped by the Renaissance, the Scientific Revolution, and the rise of new philosophical paradigms, reshaped the very idea of God. Under the influence of Romanticism, materialism, mechanical determinism, and deepening religious skepticism, the classical image of a transcendent, absolute deity began to unravel. As these intellectual currents gained ground, God came to be seen less as an objective, eternal being and more as a concept open to interpretation, one increasingly centered on human subjectivity. Religious language, once the province of metaphysical truth-claims, began to function more as a vehicle for psychological and social meaning. <div style="text-align: justify;">David Hume’s critique of causality and his incisive attacks on the traditional proofs for God’s existence, especially in An Enquiry Concerning Human Understanding and Dialogues Concerning Natural Religion, proved pivotal. His arguments undermined rational theology and cleared the path for experiential and skeptical approaches to religion. Yet this anti-realist reimagining of God faces serious limitations: it struggles to express divine essence and attributes, often overlooks the existential dimension of faith, and fails to account for the depth of religious experience. We argue that a viable rethinking of God today must move beyond mere critique. It requires drawing on the rational resources of the tradition while engaging constructively with both modern deconstruction and post-structuralist reinterpretations. Only through such dialogue can faith be reformulated within a contemporary, meaning-oriented horizon.</div> خدا, عصر مدرن, ساختارشکنی, رمانتیسیسم, عقلگرایی, دیوید هیوم God, Modern Age, Deconstruction, Romanticism, Rationalism, David Hume 393 414 http://mi.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-352-1&slc_lang=fa&sid=1 Farideh Lazemi فریده لازمی F.lazemi@tabrizu.ac.ir 10031947532846002382 10031947532846002382 Yes Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, University of Tabriz, Tabriz, Iran دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Muhammad Asghari محمد اصغری m-asghari@Tabrizu.ac.ir 10031947532846002383 10031947532846002383 No Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, University of Tabriz, Tabriz, Iran دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران